Suðvesturlínur - verkefnavefur

Forstjóri Landsnets segir mikilvægt að leiða til lykta umræðu hér á landi um háspennulínur eða jarðstrengi í uppbyggingu flutningskerfis raforku og kallaði eftir stefnumótun stjórnvalda í málinu á upplýsingafundi Landsnets á dögunum þar sem sérfræðingar fyrirtækisins fóru yfir kosti og galla háspennulína og rafstrengja fyrir viðskiptavini Landsnets.

Það er stefna Landsnets, bæði út frá öryggis- og kostnaðarsjónarmiðum, að byggja upp meginraforkuflutningskerfi landsins með loftlínum frekar en undanfarið hafa þær raddir orðið háværari hérlendis sem hafa haldið því fram að jarðstrengir séu heppilegri lausn, m.a. vegna umhverfissjónarmiða og var m.a. lögð fram þingsályktunartillaga um málið fyrir Alþingi.

Þórður Guðmundsson, forstjóri Landsnets, sagði að mikilvægt væri að leiða þessa umræðu til lykta hér á land, líkt og hefði t.d. verið gert í Noregi og Danmörku, og því hefði Landsnet fagnað þessari þingsályktunartillögu, þó svo fyrirtækið væri ekki endilega efnislega sammála henni. Landsneti væri samkvæmt lögum gert að byggja upp flutningskerfið með sem hagkvæmustum hætti og því væri brýnt fyrir fyrirtækið að fá fram skýra framtíðarstefnu löggjafans í þessum efnum.

Kostnaður við jarðstrengi umtalsvert meiri
Fram kom hjá Írisi Baldursdóttur, deildarstjóra kerfisþróunar hjá Landsneti, að stofnkostnaður 400 kílóvolta (kV) jarðstrengja væri um 9-12 sinnum meiri en sambærilegra loftlína, stofnkostnaðurinn væri 4-8 faldur ef um er að ræða 220 kV spennu en 2-3 faldur miðað við 132 kV spennu.

„Jarðstrengslausnir eru því fyrst og fremst skoðaðar á leiðum með lægri spennu, í þéttri byggð, á styttri vegalengdum vegna sérstakra aðstæðna, s.s. ísingar, og þar sem um tengingu einstakra viðskiptavina er að ræða," sagði Íris. Hún fullyrti að loftlínur væru almennt besta og hagkvæmasta lausnin við háspenntan rafmagnsflutning, bæði kostnaðarlega og tæknilega. Það væri einkum sýnileiki loftlínanna sem margir settu út á en reynt væri að lágmarka hann með ýmsum aðgerðum, s.s. leiðavali og takmörkun á fjölda línugatna, vali á mastragerðum og öllum frágangi. Benti Íris í því samhengi sérstaklega á áformaðar mótvægisaðgerðir Landsnets vegna byggingar nýrra háspennulína á Suðvesturlandi.

Tæknilegir örðugleikar jarðstrengja
Notkun háspenntra jarðstrengja felur í sér ýmsar tæknilegar áskoranir, s.s. spennuhækkun, launaflsjöfnun og yfirspennur. Einnig þarf að huga að ýmsum öðrum rekstrarlegum þáttum, sagði Magni Þór Pálsson, sérfræðingur hjá kerfisþróun. Þá væru jarðstrengir viðkvæmir fyrir jarðraski en loftlínur væru hins vegar viðkvæmari fyrir veðri og öðrum utanaðkomandi þáttum. Hvað viðverðartíma varðar hafa loftlínur klárlega forskot í samanburðinum. Það tekur að jafnaði bara 1-2 daga að gera við loftlínur, eða jafnvel styttri tíma, en langan tíma geti hins vegar tekið að finna bilun í jarðstreng og viðgerð geti tekið viku eða vikur.Þá er mun auðveldara að sinna reglulegu viðhaldi og eftirliti með loftlínum í rekstri. Strengi gæti hins vegar þurft að taka úr rekstri til að hægt væri að sinna viðhaldi og eftirliti. Einnig sé tiltölulega auðvelt að auka flutningsgetu loftlína, t.d. með útskiptingu leiðara eða með því að hækka möstur, og til þess að gera lítill aukakostnaður fylgi því að byggja loftlínu með töluverðri umframgetu til að mæta aukinni flutningsþörf. Hvað jarðstrengi varðar væri hægt að auka nýtingu þeirra upp að ákveðnu marki með hitastigsmælingum og eftirliti. Ef hins vegar væri óskað eftir umtalsverðri flutningsaukningu yrði að leggja nýjan streng - með tilheyrandi kostnaði. Magni Þór sagði tæknilega ómögulegt að byggja flutningskerfi raforku eingöngu á strengjum, enda þekkist slíkt hvergi í heiminum, en að sjálfsögðu þyrfti að byggja upp reynslu og þekkingu á rekstri háspennujarðstrengja hérlendis.

Umhverfisáhrif jarðstrengja
Undirbúningsrannsóknir, leyfisferlar og umhverfismál var yfirskrift erindis Árna Jóns Elíassonar, sérfræðings hjá eignastýringu Landsnets. Hann kynnti lagaramman sem gildir um framkvæmdir við flutningskerfið og stiklaði á stóru um undirbúnings- og leyfisveitingaferli vegna framkvæmda, helstu rannsóknir og matsferla, sem og hverjir væru helstu samráðsaðilar Landsnets og leyfisveitendur. Kom m.a. fram hjá Árna Jóni að það sem af er þessu ári hefur Landsnet verið í samstarfi við 32 af 78 sveitarfélögum landsins vegna undirbúnings verkefna. Árni Jón sagði að þessi undirbúningstími gæti tekið 2-4 ár, það færi m.a. eftir því hvort umrædd verkefni væru umhverfismatsskyld eða ekki.

Það kom fram hjá Árna Jóni Elíassyni, sérfræðingi hjá eignastýringu Landsnets, að mikill munur er á jarðraski vegna lagningar jarðstrengja, eftir því hvort um er að ræða lágspennta strengi í dreifikerfinu eða háspennta jarðstrengi í flutningskerfinu. Sáralítið rask væri af lagningu heimtauga í dreifikerfinu en varanlegt rask fylgdi hins vegar háspenntum jarðstrengjum í flutningskerfinu því vegslóðar sem leggja þyrfti eftir línuslóðinni yrðu áfram sýnilegir. Þar af leiðandi væru umhverfisáhrif línulagna afturkræfari en háspennustrengja því þau væri hægt að fjarlægja og aðeins þyrfti að raska jarðvegi þar sem möstur væru reist.

Þess má að lokum geta að stefnt er að ráðstefnu um loftlínur og jarðstrengi í byrjun næsta árs á vegum Landsnets.