Suðvesturlínur - verkefnavefur

Oft er því varpað fram í umræðum um lagningu háspennulína að það hafi mun minni áhrif á umhverfið að leggja línurnar í jörð en loftleiðis á möstrum, nú síðast í tengslum við undirbúning að lagningu Suðvesturlína um Reykjanes. Vissulega má til sanns vegar færa að umhverfisáhrif jarðstrengja eru oft minni en loftlína en algilt er það alls ekki.

Umhverfisáhrifin fara að miklu leyti eftir landinu sem línan skal lögð um. Því skal líka til haga haldið að margt fleira en umhverfisáhrif kemur til álita þegar bornir eru saman kostir jarðstrengs og loftlínu, einkum kostnaður, tæknileg útfærsla og afhendingaröryggi en einnig samfélagslegir þættir á borð við útivist, ferðaþjónustu og landnýtingu.

Mestu máli skiptir að stofnkostnaður jarðstrengja er margfalt meiri en loftlína og munurinn verður meiri eftir því sem spenna þeirrar raforku verður meiri sem línunum er ætlað að flytja.

Afhendingaröryggi í orkuviðskiptum skiptir höfuðmáli og það er snöggtum minna þegar jarðstrengir eiga í hlut vegna þess að mun erfiðara er að eiga við bilanir í jarðstreng en loftlínu. Staðreynd er að í mörgum tilvikum er mun erfiðara að finna bilun í jarðstreng og margfalt tímafrekara að gera við hann en loftlínu.

Tekið skal fram að hér er fjallað um háspennulínur í flutningskerfi Landsnets, sem eru reknar á 132 kV málspennu eða hærri. Línur á svo hárri spennu eru að langstærstum hluta í loftinu hér á landi og annar staðar í heiminum.

Línur í venjulegu dreifikerfi rafmagns eru hins vegar oftast á lægri spennu en 132 kV og þá gilda önnur lögmál. Jafnan er miðað við að nota jarðstrengi til að flytja orku á 66kV eða minni spennu. Mynd 1a og 1b sýnir annars vegar lagningu jarðstrengs á 11 kV spennu í dreifikerfi og hins vegar 132 kV strengs í flutningskerfi. Eins og sjá má er töluverður munur á umfangi verksins.

1a: Hér er 11 kV strengur plægður niður.

1b: Hér hefur verið grafið fyrir 132 kV jarðstreng.

Skipta má umhverfisáhrifum raforkuflutningsmannvirkja í nokkra meginþætti: sjónræn áhrif, áhrif rasks á gróður, jarðmyndanir og fornleifar og áhrif á fugla, raf- og segulsvið. Hér á eftir verður fjallað nánar um þessa þætti.

Sjónræn áhrif

Vissulega er sýnileiki loftlína mun meiri en jarðstrengja, eðli málsins samkvæmt. Sjónræn áhrif loftlínanna er þó að einhverju leyti háð því landslagi sem línan liggur um. Til þess að takmarka áhrifin er reynt að láta línuna falla að landslaginu og með framförum í hönnun mastra, þar sem stög eru notuð í stað undirstaðna, eru möstrin orðin léttari og þar af leiðandi minna áberandi í umhverfi sínu. Það er samt aldrei svo að engin merki sjáist um jarðstrengi en vissulega eru sjónræn áhrif þeirra minni en loftlína. Við lagningu jarðstrengja þarf slóð að liggja meðfram öllu strengstæðinu og má því gera ráð fyrir raski á um 10 m breiðu belti meðfram strengnum. Auk þess þarf með reglulegu millibili meðfram jarðstrengjum að byggja útjöfnunarstöðvar til þess að jafna út launafl sem myndast í jarðstrengnum en það hamlar flutningi raunafls eftir strengnum en það er sá hluti raforkunnar sem er nýtanlegur. Þessar stöðvar geta krafist talsverðs landrýmis.

Í þessu sambandi skiptir einnig máli að auðveldara er að skila landi í sambærilegu ástandi eftir notkun loftlína en jarðstrengja.

Bein áhrif

Sem fyrr segir má gera ráð fyrir raski á um 10 m breiðu belti meðfram jarðstreng, sem töluvert meira svæði en raskast við lagningu loftlína, ef við miðum við 220 kV línu verður rask vegna jarðstrengslagnar um 4 sinnum meira en við lagningu loftlínu. Einnig eru takmarkaðir möguleikar á að sveigja til legu jarðstrengs og því getur reynst erfitt að laga strengleið að landslagi þar sem það hefur oft í för með sér umtalsverða lengingu lagnaleiðar. Mun auðveldara er að sveigja legu slóða á milli mastrastæða og fella þær að landi og sveigja hjá jarðmyndunum eða fornleifum. Nýting fyrirliggjandi slóða er einnig mun auðveldari, enda þarf ekki að vera slóð með allri loftlínunni eins líkt og með með jarðstrengjum.

Áhrif línulagna á gróður, jarðmyndanir og fornleifar helgast að miklu leyti af því landslagi sem leggja á flutningskerfið um. Við jarðstrengslögn í þéttbýli sjást afleiðingar lagnarinnar yfirleitt ekki. Í graslendi eða á ræktuðu landi má á tiltölulega stuttum tíma endurheimta þá ásýnd sem áður var á svæðinu, þó með þeim fyrirvara að aðgengi að strengnum sé nægilega gott til viðgerðar og á það sama þá við um loftlínur. Í skóglendi þarf að fjarlægja trjágróður á strengleiðinni og koma í veg fyrir trjávöxt yfir strengnum. Undir loftlínum þarf að takmarka hæð trjáa, annað hvort með því að klippa þau eða gróðursetja lágvaxnar tegundir. Að öðru leyti er yfirborð þar óhreyft. Við jarðstrengslögn í gegnum hraun verða áhrif rasksins mun meiri þar sem ekki er hægt að ganga frá yfirborðinu eftir á þannig að ásýndin haldist óbreytt. Jarðstrengslögnin verður þannig alltaf töluvert áberandi í hraunbreiðum þar sem 10 m breitt belti sker hrjúft yfirborð hraunsins og gera má ráð fyrir að þess sjáist merki um ókomna tíð. Við lagningu loftlínu verður mun minna rask á ofangreinda þætti auk þess sem auðveldara er að sveigja línuslóðann að legu lands. Þetta atriði ber meðal annars að hafa í huga í umræðum um Suðvesturlínur, enda um hraun að fara á köflum.

Á myndum 2a og 2b sjást annars vegar ummerki lagningar loftlínu um ósnortið hraun, hins vegar ummerki kaldavatnslagnar en gera má ráð fyrir að rask verði svipað eða meira við lagningu háspennustrengs. Þar sem ný lína er lögð meðfram núverandi línu, eins og í tilfelli Suðurnesjalínu 1, verður jarðrask af línunni umtalsvert minna þar sem einungis verða lagðir afleggjarar að mastrastæðum frá núverandi slóð.

2a: Ummerki kaldavatns-lagnar í ósnortnu hrauni.

2b: Loftlína og slóði sem henni fylgir.

Áhrif á fuglalíf

Áhrif línulagnar á fuglalíf geta almennt verið þrenns konar. Í fyrsta lagi getur verið um að ræða breytingu á búsvæðum, t.d. ef slóðagerð raskar kjörlendi fugla. Í öðru lagi má nefna truflun af völdum umferðar á framkvæmdatíma eða síðar. Í þriðja lagi kann að skapast áflugshætta og það eru þá helst stórir og þungfleygir fuglar sem geta drepist við að fljúga á línur. Fyrstu tvö tilfellin eiga bæði við um jarðstrengi og loftlínur en eðli málsins samkvæmt er einungis hætta á áflugi þegar lagðar eru loftlínur.

Raf- og segulsvið

Raf- og segulsvið er til staðar í einhverjum mæli í kringum öll rafmagnstæki og allan rafbúnað; allt frá heimilistækjum upp í flutningsvirki raforku. Í kringum háspennulínur er styrkurinn mestur undir þeim miðjum, þar sem leiðarar koma næst jörðu, mitt á milli mastra. Umhverfis jarðstrengi er einungis um að ræða segulsvið, mest á mjóu belti beint fyrir ofan þá og yfirleitt sterkara en undir sambærilegri loftlínu.

Þegar öllu er á botninn hvolft er hlutverk háspenntra loftlína og jarðstrengja hið sama en á þeim er hins vegar töluverður eðlismunur. Að mörgu er því að hyggja þegar meta skal hvort leggja eigi jarðstreng eða loftlínu.

Landsnet leggur metnað sinn í að umgangast landið af virðingu, forðast óþarfa rask og taka tillit til náttúru og umhverfis í allri starfseminni um leið og stuðlað er að hagkvæmri uppbyggingu og rekstri flutningskerfisins. Landsnet fylgist því grannt með allri þróun í hönnun og lagningu jarðstrengja en staðan nú er sú sem hér hefur verið lýst.